Η γενική απεργία της 11ης Νοεμβρίου στην Ισπανία, η οποία κηρύχθηκε ως απάντηση στην κρίση στέγασης, τους στάσιμους μισθούς και το αυξανόμενο κόστος διαβίωσης, αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης ευρωπαϊκής ιστορίας. Οι διαμαρτυρίες υπό την ηγεσία φοιτητών σε χώρες σε όλη την ήπειρο έχουν εξαπλωθεί από σχολεία και πανεπιστήμια σε ευρείες συμμαχίες με συνδικάτα και ακτιβιστές για τη στέγαση.
Η Γαλλία έχει βιώσει μεγάλης κλίμακας αναταραχές, οι οποίες αρχικά συνδέονταν με τις συνθήκες στα σχολεία. Γερμανοί μαθητές έχουν κινητοποιηθεί κατά της στράτευσης, χιλιάδες έχουν διαδηλώσει στην Ελλάδα για τις αποτυχίες στη δημόσια εκπαίδευση και το φοιτητικό κίνημα διαμαρτυρίας της Σερβίας έχει αναδιαμορφώσει την εθνική της πολιτική.
Η προφανής ιστορική παραλληλία είναι το 1968. Τότε, όπως και τώρα, οι διαμαρτυρίες των φοιτητών στην Ευρώπη εξαπλώθηκαν πέρα από τις πανεπιστημιουπόλεις, διέσχισαν τα σύνορα και οδήγησαν τους εργαζόμενους σε μαζικές κινητοποιήσεις. Οι πολιτικοί προειδοποίησαν για κοινωνική κατάρρευση.
Αυτή η σύγκριση δεν είναι λανθασμένη. Αλλά η εστίαση μόνο στις ομοιότητες ενέχει τον κίνδυνο να παραβλεφθεί μια σημαντική διάκριση μεταξύ των δύο στιγμών: ότι τα παράπονα των διαδηλωτών είναι θεμελιωδώς διαφορετικά.
Η γενιά του 1968 ήταν η πρώτη που πέρασε από μαζική τριτοβάθμια εκπαίδευση σε μια περίοδο πλήρους απασχόλησης. Επαναστάτησε ενάντια στον πατερναλισμό – άκαμπτα πανεπιστήμια, σεβασμό και μια ασφυκτική κουλτούρα. Ένα κυρίαρχο σύνθημα κατά τη διάρκεια αυτών των διαμαρτυριών, « Il est interdit d’interdire! » (Απαγορεύεται να απαγορεύεις!), ήταν η απαίτηση για περισσότερη ελευθερία από ανθρώπους που νιώθουν αρκετά άνετα ώστε να την επιθυμούν.
Τα παράπονα του 2026 είναι σχεδόν το αντίθετο. Οι Γάλλοι μαθητές περιγράφουν τάξεις με αρουραίους, ακραίες θερμοκρασίες και χωρίς τρεχούμενο νερό, και έως και 40.000 Γερμανοί μαθητές αποχώρησαν πρόσφατα από τις τάξεις φοβούμενοι την επιστράτευση. Αυτά είναι αιτήματα προς το κράτος να τηρήσει τις υποσχέσεις του, όχι έκκληση για επανεφεύρεση της ζωής.
Τα κινήματα του 1968 βασίστηκαν επίσης σε ένα κοινό λεξιλόγιο: μαρξιστικές κριτικές για τον καπιταλισμό, θαυμασμό για την Κίνα του Μάο Τσε Τουνγκ μεταξύ ορισμένων ριζοσπαστών, το επιχείρημα του φιλοσόφου Χέρμπερτ Μαρκούζε ότι η καταναλωτική κοινωνία άμβλυνε τη διαφωνία και, πάνω απ’ όλα, την αντίθεση στον πόλεμο του Βιετνάμ.
Το 2026, δεν υπάρχει τέτοιο κοινό πλαίσιο. Οι διαμαρτυρίες σε μεγάλο βαθμό έχουν διαφορετική αφορμή, από τις σχολικές συνθήκες στη Γαλλία μέχρι την επιστράτευση στη Γερμανία και τη στέγαση στην Ισπανία, και η καθεμία ερμηνεύεται γρήγορα μέσα από τον δικό της πολιτισμικό πόλεμο.
Η πολιτική της αφθονίας ενθάρρυνε εκστρατείες για περισσότερη ελευθερία, ενώ η πολιτική της σπανιότητας ενθάρρυνε εκστρατείες για την προμήθεια αγαθών.
Το ζήτημα της πολιτικής εξουσίας
Το συμβατικό μάθημα του 1968 είναι ότι τα κινήματα διαμαρτυρίας μπορούν να μεταμορφώσουν την κουλτούρα, αποτυγχάνοντας παράλληλα να καταλάβουν την εξουσία. Στη Γαλλία, το κόμμα του προέδρου Σαρλ ντε Γκωλ κέρδισε μια αποφασιστική εκλογική νίκη την ίδια χρονιά, αφού επικαλέστηκε τους φόβους του κοινού για την αναταραχή.
Η Σερβία είχε μια παρόμοια ιστορία. Το 1968, φοιτητές του Βελιγραδίου κατέλαβαν πανεπιστημιακά κτίρια και αμφισβήτησαν την ανισότητα στη σοσιαλιστική Γιουγκοσλαβία. Ο Γιόσιπ Μπροζ Τίτο, τότε ηγέτης της Γιουγκοσλαβίας, αναγνώρισε δημόσια πολλές από τις επικρίσεις τους και είπε ότι οι φοιτητές είχαν «δίκιο». Ωστόσο, η αναγνώριση δεν έγινε δύναμη και οι ηγετικές προσωπικότητες του κινήματος αργότερα περιθωριοποιήθηκαν.
Το πρόσφατο κίνημα διαμαρτυρίας στη Σερβία υποδηλώνει μια άλλη πορεία. Αυτό προέκυψε μετά την κατάρρευση του στεγάστρου ενός σιδηροδρομικού σταθμού στην πόλη Νόβι Σαντ το 2024, η οποία έγινε σύμβολο ευρύτερων ανησυχιών για τη διαφθορά και τη λογοδοσία. Ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο πρώην πρόεδρος της Σερβίας, ο οποίος πρόσφατα απομακρύνθηκε από την εξουσία, απέρριψε τους διαδηλωτές ως μέρος μιας «έγχρωμης επανάστασης» που υποστηρίζεται από τη Δύση.
Ωστόσο, οι φοιτητές ξεπέρασαν τις διαμαρτυρίες και δημιούργησαν ένα εκλογικό κίνημα που μετέτρεψε τη δημόσια δυσαρέσκεια σε εκλογική νίκη . Οι φοιτητές του 1968 κέρδισαν αναγνώριση αλλά όχι εξουσία. Αυτοί του 2026 έχουν έρθει πολύ πιο κοντά στην επίτευξη και των δύο.
Ενώ οι φοιτητές της Σερβίας κέρδισαν τις εκλογές, το αν μπορούν να κυβερνήσουν παραμένει ανοιχτό . Το κίνημα δεν έχει σαφή ηγέτη, οι υποψήφιοί του δεν έχουν πολιτική εμπειρία και αντιμετωπίζει δημόσιους θεσμούς που στελεχώνονται από δημόσιους υπαλλήλους πιστούς στο απερχόμενο καθεστώς.
Ωστόσο, ανεξάρτητα από το τι επιφυλάσσει το μέλλον για τη Σερβία, η έρευνα δείχνει ότι τα κινήματα που οργανώνονται γύρω από συγκεκριμένα, υλικά παράπονα μπορεί να βρουν πιο εύκολο να σχηματίσουν εκλογικούς συνασπισμούς από εκείνα που βασίζονται σε ευρύτερα ιδεολογικά οράματα.
Υπάρχει ένα ακόμη μάθημα από το 1968. Τα οδοφράγματα φαίνονται ρομαντικά εκ των υστέρων, αλλά εκείνη την εποχή απεικονίζονταν ως κοινωνική κατάρρευση. Η ίδια δυναμική είναι ορατή και σήμερα.
Στις 17 Οκτωβρίου, περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι διαδήλωσαν ειρηνικά σε πόλεις και κωμοπόλεις σε όλη τη Γαλλία, αλλά η κάλυψη γρήγορα κυριαρχήθηκε από τις λεηλασίες που ακολούθησαν. Οι πολιτικοί έχουν ερμηνεύσει τη βία μέσα από τη δική τους ατζέντα.
Στη Γαλλία, το ακροδεξιό κόμμα Εθνικός Συναγερμός της Μαρίν Λεπέν έχει κατηγορήσει την άκρα αριστερά και τους μετανάστες. Ενώ στην Ισπανία, ενόψει των πρόωρων εκλογών στις 29 Νοεμβρίου, η περιφερειακή πρόεδρος της Μαδρίτης, Ιζαμπέλ Ντίας Αγιούσο, κατηγόρησε μια «μεγάλη υπεραριστερά» ότι παρενοχλεί κυβερνήσεις και απαντά στον φόβο της για τις κάλπες καίγοντας τους δρόμους.
Ακόμη και το λεξιλόγιο αμφισβητείται. Ο κοινωνιολόγος Πάολο Στούπια έχει υποστηρίξει ότι οι casseurs , ο γαλλικός όρος (κυριολεκτικά «σπαστές») για όσους σπάνε και λεηλατούν κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, είναι μια ιστορικά αόριστη ετικέτα που συνδέεται με το στίγμα που αποδίδεται στους νέους από τις εργατικές γειτονιές.
Οι πολιτικές συνέπειες της βίας παραμένουν αβέβαιες. Η αταξία μπορεί να ενισχύσει τα κινήματα που επιδιώκουν την αλλαγή, αλλά μπορεί επίσης να ενισχύσει εκείνους που παρουσιάζονται ως υπερασπιστές της τάξης.
Τι συμβαίνει στη συνέχεια;
Η γενική απεργία στην Ισπανία, η διεθνής απεργία των νέων που έχει προγραμματιστεί για τις 20 Νοεμβρίου και οι πολιτικές αντιδράσεις που θα ακολουθήσουν θα δοκιμάσουν κατά πόσον το τρέχον κύμα διαμαρτυριών μπορεί να διατηρηθεί.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν το 2026 είναι ένα ακόμη 1968. Είναι αν τα κινήματα που βασίζονται στη σπανιότητα και την απαίτηση για βασικές παροχές μπορούν να επιτύχουν αυτό που πολλά κινήματα του 1968 δεν μπόρεσαν: τη μετατροπή της κοινωνικής διαμαρτυρίας σε διαρκή πολιτική εξουσία.
Στη Σερβία, οι φοιτητές το 2026 έχουν ήδη εκθρονίσει το κυβερνών κόμμα από την κάλπη. Η δοκιμασία για την Ισπανία έρχεται στη συνέχεια: η γενική απεργία της ολοκληρώνεται λίγες εβδομάδες πριν από τις πρόωρες εκλογές. Πολλοί θα θυμούνται το 2011, όταν το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία λίγο μετά από πανεθνικές διαδηλώσεις, έδειξε πόσο εύκολα μπορεί να απαντηθεί η διαμαρτυρία με μια ψήφο για την τάξη.
Το ερώτημα για την Ισπανία, και για την υπόλοιπη Ευρώπη, είναι αν θα ακολουθήσει την πορεία του Βελιγραδίου ή την πορεία του Παρισιού.
PHGH: The conversation – Αμίρ Κεστιμπάν – Αναπληρωτής Καθηγητής στις Κριτικές Οργανωτικές Σπουδές,
