Ο έρπητας ζωστήρας μπορεί να προκαλέσει χρόνιο πόνο που διαρκεί μήνες ή και χρόνια.
Τα εξωσώματα, μικροσκοπικά κυστίδια που κυκλοφορούν στο αίμα, θα μπορούσαν να εμποδίσουν την αναγέννηση των νευρώνων και να διαιωνίσουν τον πόνο.
Αυτή η ανακάλυψη θα μπορούσε να ανοίξει το δρόμο για νέες θεραπείες για τον νευροπαθητικό πόνο.
Ο έρπητας ζωστήρας μπορεί να προκαλέσει πόνο που είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανακουφιστεί και μπορεί να επιμένει για μήνες ή και χρόνια σε ορισμένα άτομα. Αυτός ο πόνος είναι μερικές φορές τόσο έντονος που οδηγεί σε σημαντική επιδείνωση της ποιότητας ζωής και μπορεί να προκαλέσει βαθιά ψυχολογική δυσφορία, ακόμη και να πυροδοτήσει αυτοκτονικές σκέψεις.
Όταν ο πόνος διαρκεί περισσότερο από τρεις μήνες, οι γιατροί τον αναφέρουν ως μεθερπητική νευραλγία . Ελλείψει γνώσης των μηχανισμών που διατηρούν αυτόν τον επίμονο πόνο, η τρέχουσα θεραπεία περιορίζεται στην ανακούφιση των συμπτωμάτων, με πολύ ανεπαρκή αποτελέσματα, καθώς λιγότερο από το 50% των ασθενών αναφέρουν σημαντική ανακούφιση.
Νέα έρευνα που διεξήγαγε η ομάδα μου και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Annals of Neurology αποκαλύπτει ότι μικροσκοπικά κυστίδια που κυκλοφορούν στο αίμα , που ονομάζονται εξωσώματα , θα μπορούσαν να εξηγήσουν μερικά από τα πιο αινιγματικά χαρακτηριστικά του λεγόμενου «νευροπαθητικού» πόνου. Η ανακάλυψη αυτών των πιθανών θεραπευτικών στόχων θα μπορούσε να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων θεραπειών.
Όταν η ανεμοβλογιά επανεμφανίζεται ως έρπητας ζωστήρας
Ο ιός της ανεμοβλογιάς-ζωστήρα , ο οποίος προκαλεί την ανεμοβλογιά, μολύνει περισσότερο από το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού . Σε εύκρατες περιοχές, οι περισσότεροι άνθρωποι προσβάλλονται από αυτόν στην πρώιμη παιδική ηλικία. Σε τροπικές περιοχές, ωστόσο, η πρωτοπαθής μόλυνση εμφανίζεται συνήθως αργότερα, στην εφηβεία ή στην πρώιμη ενήλικη ζωή.
Μετά την αρχική μόλυνση, ο ιός καθίσταται αδρανής στους νευρώνες που ανιχνεύουν τον πόνο . Ακόμα και τα παιδιά που έχουν εμβολιαστεί κατά της ανεμοβλογιάς φέρουν τον ιό σε λανθάνουσα κατάσταση στους νευρώνες τους, επειδή το εμβόλιο περιέχει ένα ζωντανό εξασθενημένο στέλεχος – στις Ηνωμένες Πολιτείες, από το 1995 , τα παιδιά εμβολιάζονται συστηματικά (αυτό δεν συμβαίνει στη Γαλλία, όπου ο εμβολιασμός κατά αυτού του ιού συνιστάται μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις – σημείωση του μεταφραστή).
Σε περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού , ο ιός επανενεργοποιείται δεκαετίες αργότερα, προκαλώντας το τρομερό και επώδυνο εξάνθημα που χαρακτηρίζει τον έρπητα ζωστήρα. Πρέπει να σημειωθεί ότι, για λόγους που παραμένουν άγνωστοι, η συχνότητα εμφάνισης του έρπητα ζωστήρα αυξάνεται παγκοσμίως .
Στους περισσότερους ανθρώπους, ο πόνος που προκαλείται από τον έρπητα ζωστήρα εξαφανίζεται εντός δύο έως τριών εβδομάδων. Ωστόσο, το 10 έως 18% των ασθενών θα εμφανίσουν μεθερπητική νευραλγία μήνες μετά την υποχώρηση του εξανθήματος. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο πόνος μπορεί να διαρκέσει για χρόνια ή ακόμα και για μια ζωή.
Ενώ όποιος έχει περάσει έρπητα ζωστήρα διατρέχει κίνδυνο να αναπτύξει μεθερπητική νευραλγία, ο κίνδυνος αυτός αυξάνεται σημαντικά με την ηλικία .
Εξωσώματα και ερεθισμένοι νευρώνες
Οι ερευνητές και οι κλινικοί γιατροί δεν κατανοούν ακόμη πλήρως τι προκαλεί τη μεθερπητική νευραλγία. Στους πάσχοντες ασθενείς, το εξάνθημα έχει εξαφανιστεί και το δέρμα φαίνεται φυσιολογικό. Ωστόσο, οι βιοψίες δέρματος αποκαλύπτουν μια ανεξήγητη λέπτυνση των αισθητήριων νευρικών ινών στις επώδυνες περιοχές.
Παραδόξως, αυτή η μείωση στον αριθμό των νευρικών ινών στο δέρμα μπορεί να επιδεινώσει τον πόνο σε πολλούς ασθενείς. Δεν είναι γνωστό τι εμποδίζει αυτές τις ίνες να αυτοεπιδιορθωθούν μόλις υποχωρήσει η λοίμωξη.
Οι ερευνητές έχουν υποθέσει ότι η συνεχής ή διαλείπουσα ιική αναπαραγωγή εντός των αισθητήριων νευρώνων τους βλάπτει ή ακόμη και τους σκοτώνει, μήνες μετά την επανενεργοποίηση του ιού. Ωστόσο, η χορήγηση θεραπείας που εμποδίζει την ιική αναπαραγωγή δεν προλαμβάνει ή δεν ανακουφίζει αξιόπιστα τη μεθερπητική νευραλγία .
Για αυτόν τον λόγο, ορισμένοι νευροϊολόγοι, συμπεριλαμβανομένου και εμού, ενδιαφέρονται για άλλους , μη μολυσματικούς παράγοντες που μπορεί να συμβάλλουν σε αυτή την πάθηση.
Σε πρόσφατα δημοσιευμένη εργασία , μελέτησα, με τους συνεργάτες μου, τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίζουν τα εξωσώματα στην ανάπτυξη της μεθερπητικής νευραλγίας. Αυτός ο τύπος μικροσκοπικού σωματιδίου, που κυκλοφορεί στο αίμα, απελευθερώνεται από όλα τα κύτταρα του σώματος.
Τα εξωσώματα μεταφέρουν ένα βιοενεργό φορτίο από το ένα κύτταρο στο άλλο: αποτελούμενο, για παράδειγμα, από πρωτεΐνες ή νουκλεϊκά οξέα, αυτό το φορτίο είναι ικανό να τροποποιήσει τη συμπεριφορά ενός κυττάρου-δέκτη ή ορισμένες από τις διεργασίες του. Αυτός ο μηχανισμός επιτρέπει στα κύτταρα να επικοινωνούν μεταξύ τους και είναι απαραίτητος για την ορθή λειτουργία του οργανισμού.
Στο εργαστήριό μου, είχαμε ήδη ανακαλύψει ότι τα εξωσώματα που υπάρχουν στο αίμα ασθενών με ενεργό έρπητα ζωστήρα θα μπορούσαν να αυξήσουν τη φλεγμονή και τον κίνδυνο εγκεφαλικού επεισοδίου . Ως εκ τούτου, υποθέσαμε ότι τα εξωσώματα που κυκλοφορούν στο αίμα ασθενών που πάσχουν από μεθερπητική νευραλγία θα μπορούσαν επίσης να συμβάλουν στην ένταση του πόνου τους.
Η ομάδα μου και εγώ απομονώσαμε εξωσώματα από το αίμα επτά ασθενών με μεθερπητική νευραλγία και τα συγκρίναμε με αυτά επτά ασθενών χωρίς την πάθηση. Τα εξωσώματα από τα πρώτα περιείχαν σημαντικά υψηλότερες συγκεντρώσεις πρωτεϊνών που είναι γνωστό ότι αναστέλλουν την ανάπτυξη των νευρώνων.
Θα πρέπει να συμπεράνουμε από αυτή την παρατήρηση ότι οι ασθενείς με μεθερπητική νευραλγία έχουν σωματίδια στο αίμα τους που εμποδίζουν την πλήρη αναγέννηση των αισθητήριων νευρώνων που εμπλέκονται στον πόνο;
Για να ελέγξουμε αυτήν την υπόθεση, εκθέσαμε ανθρώπινους αισθητήριους νευρώνες, καλλιεργημένους σε τρυβλία Petri, σε εξωσώματα που απομονώθηκαν από το αίμα ατόμων με και χωρίς μεθερπητική νευραλγία. Χρησιμοποιώντας τεχνολογίες απεικόνισης ζωντανών κυττάρων, παρακολουθήσαμε και μετρήσαμε την ικανότητα αυτών των νευρώνων να αναπτύσσουν τις επεκτάσεις τους και να αλληλεπιδρούν μεταξύ τους. Όπως υποψιαστήκαμε, η ανάπτυξη των νευρώνων που εκτέθηκαν σε εξωσώματα από ασθενείς με μεθερπητική νευραλγία ήταν σοβαρά μειωμένη και τα προσβεβλημένα νευρικά κύτταρα δεν ήταν σε θέση να σχηματίσουν ένα ισχυρό δίκτυο με τα γειτονικά τους . Αντίθετα, δεν ανιχνεύσαμε καμία διαταραχή στη λειτουργία των νευρώνων που εκτέθηκαν σε εξωσώματα από υγιή άτομα.
Η ανάλυση της γονιδιακής δραστηριότητας σε νευρώνες ευαίσθητους στον πόνο που εκτέθηκαν σε εξωσώματα ασθενών με μεθερπητική νευραλγία αποκάλυψε ότι αυτά τα κύτταρα υφίστανται τροποποιήσεις που εμποδίζουν τον σχηματισμό δομών που ονομάζονται κώνοι ανάπτυξης , οι οποίοι είναι απαραίτητοι για την ανάπτυξη και την επιδιόρθωση των νευρώνων. Ανακαλύψαμε επίσης ότι αυτά τα εξωσώματα διατηρούν τους νευρώνες πόνου σε κατάσταση υπερδραστηριότητας, καθιστώντας τους υπερευαίσθητους στα σήματα πόνου.
Ποιο είναι το μέλλον για τη θεραπεία των νευροπαθειών;
Τα αποτελέσματά μας υποδηλώνουν ότι θα μπορούσαν να αναπτυχθούν πιο αποτελεσματικές θεραπείες για τη μεθερπητική νευραλγία αντιμετωπίζοντας την υποκείμενη αιτία του ερεθισμού των αισθητήριων νεύρων και της αδυναμίας αναγέννησης, η οποία οδηγεί σε πόνο.
Επιπλέον, πιστεύουμε ότι αυτό το φαινόμενο δεν είναι μοναδικό για τη μεθερπητική νευραλγία. Θα μπορούσε κάλλιστα να επηρεάσει και άλλες επώδυνες νευροπάθειες, όπως η διαβητική νευροπάθεια , η οποία συνδέεται επίσης με μειωμένη αναγέννηση των νεύρων.
Αυτή τη στιγμή, η ομάδα μου διεξάγει επαναλαμβανόμενες δειγματοληψίες αίματος, για διάστημα έως και ενός έτους, από ασθενείς με έρπητα ζωστήρα που αναπτύσσουν μεθερπητική νευραλγία, καθώς και από ασθενείς των οποίων ο έρπητας ζωστήρ επουλώνεται χωρίς υπολειμματικό πόνο. Η σύγκριση του περιεχομένου των δύο τύπων εξωσωμάτων θα είναι κρίσιμη για τον ακριβή προσδιορισμό της φύσης του φορτίου που συμβάλλει στην ανάπτυξη αυτής της επώδυνης και εξουθενωτικής χρόνιας πάθησης.
PHGH: The Conversation – Άντριου Μπούμπακ – Αναπληρωτής Καθηγητής Νευρολογίας, Πανεπιστήμιο του Κολοράντο Άνσουτζ
