Η διαχείριση του δημόσιου χρήματος δεν είναι μια συνηθισμένη διαδικασία αλλά ηθική και πολιτική δέσμευση απέναντι στον πολίτη. Κάθε ευρώ που μπαίνει στα δημόσια ταμεία προέρχεται από τον κόπο και τη φορολόγηση των Ελλήνων πολιτών. Για τον λόγο αυτό, η διαφάνεια γύρω από το πού, πώς και γιατί ξοδεύονται τα χρήματα δεν μπορεί να αφήνεται στην καλή θέληση της εκάστοτε κυβέρνησης.
Η εισαγωγή του προγράμματος «Διαύγεια» το 2010 από την κυβέρνηση Γ. Παπανδρέου που παρέλαβε τη χειροβομβίδα της χρεοκοπίας από την «σεμνοταπεινή κυβέρνηση Καραμανλή, αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις στη σύγχρονη διοικητική ιστορία της χώρας, φέρνοντας στο φως αποφάσεις που μέχρι τότε λαμβάνονταν πίσω από κλειστές πόρτες. Ωστόσο, η ιστορία έχει δείξει ότι οι θεσμοί διαφάνειας παραμένουν ευάλωτοι όταν η λειτουργία τους εξαρτάται από την εκάστοτε κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η 1η Οκτωβρίου 2013, όταν ο τότε Υπουργός Διοικητικής Μεταρρύθμισης, Κυριάκος Μητσοτάκης, στην κυβέρνηση Σαμαρά-Βενιζέλου, εισήγαγε σε δημόσια διαβούλευση διάταξη νόμου που αλλοίωνε τον πυρήνα του προγράμματος. Η προτεινόμενη ρύθμιση αντικαθιστούσε τη θεμελιώδη αρχή ότι μια πράξη «δεν εκτελείται αν δεν αναρτηθεί» με μια διατύπωση που επέτρεπε την ισχύ των αποφάσεων και χωρίς ανάρτηση, «αν οριζόταν διαφορετικά σε ειδικές διατάξεις».
Η συγκεκριμένη κίνηση, η οποία ξεσήκωσε θύελλα αντιδράσεων και ανακλήθηκε κάτω από την κοινωνική πίεση, απέδειξε στην πράξη πόσο εύκολα μπορεί ένας νόμος να υπονομεύσει τη δημόσια λογοδοσία.
Απέναντι σε τέτοιου είδους ιστορικά παθήματα, η πολιτική οφείλει να απαντά με θεσμικό τρόπο. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται μια πρωτοβουλία που άνοιξε τη συζήτηση για τη Συνταγματική Κατοχύρωση της «Διαύγειας» στο Άρθρο 5Α του Συντάγματος.
Σε εκδήλωση του Debate House με θέμα «Νέοι και Συνταγματική Αναθεώρηση», τέθηκε το ζήτημα στην πραγματική του βάση. Η διαφάνεια για τα χρήματα των Ελλήνων φορολογουμένων δεν είναι υπό συζήτηση. Η πρότασή για ένταξη της «Διαύγειας» στον ανώτατο νόμο της χώρας στοχεύει ακριβώς στο να μην μπορεί κανένας μελλοντικός υπουργός ή κυβέρνηση να περιορίσει ή να καταργήσει τον έλεγχο των πολιτών με έναν απλό νόμο.
Η ρητή ενσωμάτωση της υποχρέωσης για πλήρη δημοσιοποίηση των δημόσιων δαπανών στο Άρθρο 5Α του Σύνταγματος θα άλλαζε ριζικά τα δεδομένα:
– Οι κανόνες του παιχνιδιού έτσι γίνονται πλέον ακλόνητοι και δεν επηρεάζονται από κυβερνητικές σκοπιμότητες.
-Ο έλεγχος αφορά οριζόντια κάθε επίπεδο της δημόσιας διοίκησης, από την κεντρική κυβέρνηση μέχρι τον τελευταίο δημόσιο οργανισμό.
-Οι πολίτες, και ιδιαίτερα η νέα γενιά που απαιτεί αξιοκρατία και καθαρούς κανόνες, αποκτούν ένα πανίσχυρο εργαλείο ελέγχου της εξουσίας.
Η συνταγματική θωράκιση της διαφάνειας δεν είναι μια θεωρητική συζήτηση. Είναι η έμπρακτη απάντηση στη διαφθορά, στη σπατάλη και στην αδιαφάνεια. Η διαφάνεια δεν είναι παραχώρηση της εξουσίας προς τους πολίτες, είναι ηθική και συνταγματική της υποχρέωση. Ήρθε η ώρα να αποτυπωθεί μόνιμα στο Σύνταγμα της πατρίδας μας.
